GESCHIEDENIS EN BETEKENIS VAN BRONZEN SCULPTUUR
Brons wordt al duizenden jaren in de beeldhouwkunst gebruikt. Het werd toegepast door oude beschavingen, tot een hoog niveau van vakmanschap gebracht door de Grieken en Romeinen, opnieuw prominent tijdens de renaissance en vervolgens veelvuldig gebruikt in de 19e en 20e eeuw. Ook vandaag neemt brons een belangrijke plaats in binnen de hedendaagse kunst.
Deze uitzonderlijk lange geschiedenis heeft bijgedragen aan het prestige dat vandaag met brons wordt geassocieerd. Van antieke werken die in musea worden bewaard tot hedendaagse sculpturen getuigt brons ook van de overdracht van een vakmanschap dat zich voortdurend heeft ontwikkeld.
De oorsprong van bronzen sculptuur
De eerste bronzen voorwerpen verschenen enkele millennia voor onze jaartelling in het Nabije Oosten. Deze legering, die voornamelijk uit koper en tin bestaat, werd geleidelijk gebruikt voor de vervaardiging van gebruiksvoorwerpen, wapens, maar ook beeldjes en voorwerpen die verband hielden met religieuze gebruiken.
Zowel in Mesopotamië als in het oude Egypte werd brons onder meer gebruikt om godheden, heersers en dieren voor te stellen. Deze werken getuigen al van een grote beheersing van de metaalbewerking.
De verlorenwastechniek, waarvan het principe al sinds de oudheid bekend is, maakte het mogelijk om steeds complexere vormen te realiseren. Deze techniek werd door de eeuwen heen verfijnd en zou nauw verbonden blijven met de geschiedenis van de bronzen sculptuur.
Het oude Griekenland en de beheersing van brons
Vanaf de 5e eeuw voor onze jaartelling kende de Griekse beeldhouwkunst een bijzonder belangrijke periode. Brons stelde beeldhouwers in staat houdingen en bewegingen uit te werken die moeilijk in steen te realiseren waren en maakte ook werken van grote afmetingen mogelijk.
De God van Artemision, uit het midden van de 5e eeuw voor onze jaartelling, is een van de bekendste voorbeelden. Ook de Wagenmenner van Delphi, die rond dezelfde periode werd vervaardigd, getuigt van het hoge niveau dat de Griekse ateliers hadden bereikt.
Toch zijn relatief weinig grote Griekse bronzen beelden bewaard gebleven. Het metaal had op zichzelf waarde en veel sculpturen werden door de eeuwen heen omgesmolten om het brons opnieuw te gebruiken. Een belangrijk deel van onze kennis over de oude Griekse beeldhouwkunst is dan ook afkomstig van marmeren kopieën die later door de Romeinen werden gemaakt.
Rome en brons in de openbare ruimte
De Romeinen namen veel Griekse technieken en modellen over en gaven brons een belangrijke plaats in de openbare ruimte. Portretten, monumenten en ruiterstandbeelden droegen bij aan de verbeelding van macht en de verering van belangrijke personen.
Het ruiterstandbeeld van Marcus Aurelius, vervaardigd in de 2e eeuw, is een van de beroemdste bewaard gebleven voorbeelden. Dat het beeld de eeuwen heeft doorstaan, is des te opmerkelijker omdat veel grote bronzen beelden uit de oudheid verloren zijn gegaan.
Na de val van het West-Romeinse Rijk werden grote bronzen sculpturen in Europa minder gebruikelijk. Brons bleef echter in gebruik, met name voor religieuze werken, monumentale deuren en verschillende decoratieve elementen.
De renaissance herontdekt grote bronzen sculpturen
Vanaf de 15e eeuw zorgde de hernieuwde belangstelling voor de oudheid ervoor dat bronzen sculptuur opnieuw een belangrijke plaats innam, na enkele eeuwen op de achtergrond te zijn gebleven.
Donatello speelde een belangrijke rol in deze heropleving. Zijn David, vervaardigd in de 15e eeuw, behoort tot de emblematische werken uit deze periode. Het aantal opdrachten nam toe en ateliers beheersten opnieuw de kennis en technieken die nodig waren om belangrijke sculpturen te realiseren.
Brons vond ook steeds meer zijn weg naar privécollecties. Naast monumentale opdrachten werden kleinere sculpturen gewaardeerd om hun artistieke kwaliteiten en om de waarde die aan het materiaal werd toegekend.
De 19e eeuw en de opkomst van kunstgieterijen
In de 19e eeuw kende de bronzen beeldhouwkunst een sterke ontwikkeling. Het aantal kunstgieterijen nam toe en sommige bedrijven verwierven grote bekendheid dankzij de kwaliteit van hun werk en hun samenwerking met beeldhouwers.
Susse Frères, Barbedienne en Thiébaut behoorden tot de grote namen van deze periode. Hun ateliers vervaardigden bronzen beelden voor talrijke kunstenaars en droegen bij aan de ontwikkeling van sculpturen voor zowel monumentale opdrachten als privécollecties.
Het vakmanschap van de bronsgieter kreeg hierdoor een steeds belangrijkere rol, terwijl de samenwerking tussen kunstenaar en gieterij zich verder ontwikkelde.
Deze periode liet een belangrijk erfgoed na, dat terug te vinden is in musea en collecties, maar ook op pleinen, in tuinen en op openbare monumenten.
Brons in de hedendaagse beeldhouwkunst
De lange geschiedenis van brons draagt ook vandaag nog bij aan zijn prestige. Brons wordt al eeuwenlang geassocieerd met belangrijke werken uit de beeldhouwkunst en behoudt een bijzondere plaats bij kunstenaars, verzamelaars en kunstliefhebbers.
Deze lange traditie vindt vanzelfsprekend haar plaats in de hedendaagse kunst. Brons stelt beeldhouwers in staat werk te creëren dat bij hun eigen tijd aansluit, terwijl ze gebruikmaken van een materiaal waarvan de kwaliteiten worden geassocieerd met hoogwaardig vakmanschap, duurzaamheid en de beheersing van veeleisende technieken.
Kunstgieterijen blijven hun werkwijzen vandaag verder ontwikkelen, met behoud van de hoge eisen die het werken met brons stelt.
Brons is dan ook meer dan alleen een erfenis uit de kunstgeschiedenis. Het erkende prestige, het vakmanschap dat het vereist en enkele millennia aan beeldhouwtraditie dragen ook vandaag nog bij aan zijn aantrekkingskracht.
Een geschiedenis die voortduurt
Van de eerste werken uit de oudheid tot hedendaagse sculpturen heeft brons verschillende beschavingen doorkruist en zeer uiteenlopende toepassingen gekend. Het werd gebruikt voor religieuze doeleinden, de verbeelding van macht, grote openbare opdrachten en later voor musea en privécollecties.
Deze geschiedenis wordt voortgezet door de beeldhouwers van vandaag. Alain Choisnet heeft voor brons gekozen voor zijn werk gewijd aan het vrouwelijke en werkt samen met kunstgieterijen voor de uitvoering van zijn sculpturen.
Zijn werk sluit zo aan bij een eeuwenoude traditie, zonder de vormen uit het verleden te willen reproduceren. Het materiaal blijft, terwijl elke periode en elke kunstenaar er een andere uitdrukking aan geeft.